Nowalijki – czy są zdrowe?

Po zimie z utęsknieniem oczekuje się pierwszych oznak wiosny. Jednym z sygnałów wyczekiwanej pory roku jest pojawienie się na targowiskach i w sklepach kuszących swoim wyglądem i zapachem nowalijek. Niezaprzeczalnie warzywa są cenne dla zdrowia – dostarczają minerałów, witamin i związków przeciwutleniających, ale czy nowalijki możemy spożywać w nieograniczonych ilościach? Czy ich nadmiar w diecie może być szkodliwy dla zdrowia oraz jak wybierać dobrej jakości młode warzywa?

Czym są nowalijki i kiedy się pojawiają?

nowalijki co to takiego

Nowalijki to pierwsze, młode warzywa, które pojawiają się tuż po zimie, zatem można się ich spodziewać w marcu i kwietniu. Młode warzywa zazwyczaj uprawiane są w szklarniach. W takich warunkach w mniejszym stopniu niż warzywa uprawiane w glebie muszą walczyć ze szkodnikami czy niesprzyjającymi warunkami atmosferycznymi, dzięki temu rosną w szybkim tempie. Udział nawozów mineralnych przy produkcji żywności stale rośnie.

Niestety wiosną nasłonecznianie warzyw nie jest wystarczająco długie na ich potrzeby, dlatego w celu przyspieszenia zbiorów rolnicy stosują intensywne nawożenie azotowe. Przy niskim natężeniu światła rośliny słabiej pobierają azot, dlatego do wczesnowiosennych upraw stosuje się jego wyższe dawki, co przyczynia się do nagromadzenia azotanów w warzywach.

Jakie warzywa zaliczamy do nowalijek?

  • Koperek,
  • rzodkiewkę,
  • sałatę,
  • szczypiorek,
  • pomidory, 
  • ogórki,
  • szpinak,
  • natkę pietruszki,
  • młode marchewki,
  • cebulę dymkę.

Nowalijki – jeść czy nie?

Warzywa powinny stanowić podstawę naszej diety, dlatego pojawia się pytanie, czy powinno zachować się wstrzemięźliwość w spożyciu nowalijek? Odpowiedź brzmi: to zależy.

Czy nowalijki są zdrowe? Ja jeść nowalijki?

Z jednej strony warzywa zaliczane do nowalijek mogą być źródłem cennych składników odżywczych wzmacniających organizm, natomiast z drugiej – ilość związków azotu zawartych w warzywach pochodzących z niesprawdzonych źródeł może między innymi zwiększać ryzyko zatrucia. Szkodliwość azotanów (V) wynika również z możliwości przekształcania ich w żołądku do azotanów (III) inaczej nazywanych azotynami, które biorą udział w powstawaniu rakotwórczych nitrozoamin. Na poziom azotanów w warzywach oprócz warunków pogodowych oraz nawożenia wpływają również m.in. typ gleby czy termin zbioru.

Wysokie ich spożycie zwiększa ryzyko wystąpienia nowotworów przewodu pokarmowego, zwłaszcza żołądka i jelita grubego. Innymi ujemnymi skutkami, które mogą wywołać w ludzkim organizmie są:

  • utlenianie witaminy A i karotenów, 
  • utlenianie witamin z grupy B,
  • utlenianie hemoglobiny do methemoglobiny, która utrudnia hemoglobinie transport tlenu w organizmie, w wyniku czego może dojść do niedotlenienia Ośrodkowego Układu Nerwowego i mięśnia sercowego.

W związku z brakiem światła nowalijki mogą mieć mniej witaminy C i bioflawonoidów, ale zawartość innych witamin i minerałów zbliżona jest do roślin uprawianych na polu.

Nowalijki źródło witaminy C

Najwięcej azotanów gromadzą: sałata, rzodkiewka, szpinak, buraki, seler [3]. Warzywa korzeniowe takie jak marchewka czy burak również zawierają związki azotowe. Mniej azotanów gromadzą pomidory i ogórki.

Robiąc zakupy należy unikać warzyw:

  • zwiędniętych, 
  • pomarszczonych, 
  • przerośniętych,
  • zaparzonych, 
  • ze śladami gnicia,
  • z przebarwieniami np. żółte zabarwienie liści może świadczyć o przenawożeniu,
  • o nienaturalnej wielkości.

Kilka wskazówek dotyczących zakupu i przechowywania nowalijek:

  • Młodych warzyw nie powinno się przechowywać w foliowych woreczkach bez dostępu powietrza. Nie zaleca się kupowania ogórków zapakowanych w folię. Brak dostępu tlenu może przyspieszać przekształcanie azotanów do azotynów.
  • Azotany rozpuszczają się w wodzie, dlatego przed spożyciem należy je dokładnie wymoczyć. 
  • Zawartość azotanów zmniejsza się podczas gotowania, natomiast część z nich przedostaje się również do wywaru, dlatego wodę po gotowaniu nowalijek należy koniecznie odlać.
  • Warzywa korzeniowe przed spożyciem należy koniecznie obrać, ponieważ zarówno najwięcej azotanów, jak i metali ciężkich gromadzi się w skórce.
  • Kupując sałatę należy zwracać uwagę na jej głąb – jeśli jest nadgniły może to świadczyć to o tym, że była zbyt długo przechowywana i straciła swoją świeżość. Liście sałaty powinny być mocno skupione wokół głąba. 
  • Słabej jakości nowalijki możemy rozpoznać po tym, że szybko więdną, mają nasycony kolor i mogą mieć nienaturalną wielkość – na skutek dodatkowego stosowania stymulatorów wzrostu i nawozów. Lepiej wybierać warzywa mniejsze, o naturalnym wyglądzie i aromacie. Bezpiecznym wyborem będą warzywa sezonowe lub mrożone, które wcale nie charakteryzują się gorszą jakością niż świeże surowce. 
  • Dla przykładu rzodkiewka, którą możemy znaleźć w sklepach niemal cały rok, w okresie od jesieni do wczesnej wiosny bardzo słabo fotosyntetyzuje i przetwarza związki azotowe, dlatego powinno unikać się spożywania dużych ilości rzodkiewek (zwłaszcza jednorazowo). 
  • Na szkodliwe działanie nadmiaru związków azotowych szczególnie wrażliwe są dzieci, m.in. w związku z nie w pełni wykształconym układem enzymatycznym oraz obecnością w ich krwi hemoglobiny płodowej, która jest bardziej podatna na utlenianie. Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska zaleca, aby maksymalna dzienna dawka azotanów (V) dla niemowląt nie przekraczała 1,6 mg/kg masy ciała przy narażeniu przewlekłym.
nowalijki - młode warzywa

Warto pamiętać, że w domowych warunkach można wyhodować dorodne i zdrowe warzywa. Bez problemu powinno udać się wyhodowanie cebuli, szczypiorku, natki pietruszki, rzeżuchy czy kiełków. Alternatywą dla ogólnodostępnych nowalijek uprawianych w rolnictwie konwencjonalnym mogą być warzywa z upraw ekologicznych, w których nie powinno stosować się łatwo rozpuszczalnych nawozów chemicznych.

Piśmiennictwo:

  1. Amr A., Hadidi N.: Effect of cultivar and harvest date on nitrate (NO3) and nitrite (NO2) content of selected vegetables grown under open field and greenhouse conditions in Jordan. J. Food Comp. Anal., 2001, 14, 59-67.
  2. Biegańska-Marecik R., Walkowiak-Tomczak D., Radziejewska-Kubzdela E., Zmiany zawartości azotanów (V) I (III) w szpinaku mało przetworzonym, pakowanym i przechowywanym w atmosferze modyfikowanej, ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość,  4 (59), 2008.
  3. Kościańska B., Rodecka-Gustaw E., Nawozy sztuczne, azotyny, a nowotwory złośliwe, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2011, 17(1).
  4. Tomczyk K., Dziubanek G., Azotany (III, V) jako istotne czynniki ryzyka zdrowia – artykuł naukowy zamieszczony na stronie: http://plusuj.pl/.

Kinga Głaszewska

Absolwentka dietetyki na Wydziale Nauk o Żywności i Biotechnologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. Dietetyk, doradca żywieniowy, autorka publikacji popularnonaukowych, prelegentka oraz organizatorka warsztatów z zakresu zdrowego odżywiania wśród każdej grupy wiekowej. Nieustannie podnosi swoje kwalifikacje biorąc aktywny udział w licznych konferencjach i szkoleniach z dziedziny dietetyki klinicznej i sportowej. Interesuje się dietetyką onkologiczną, dietami roślinnymi, psychodietetyką i żywieniem dzieci ze spektrum autyzmu. W wolnej chwili spełnia się kulinarne gotując zdrowe dania i dietetyczne zamienniki dla popularnych ciast.

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *