Insulinooporność – jak powinna wyglądać dieta

Insulinooporność to powszechny problem rozwijający się na szeroką skalę – w Polsce może dotyczyć nawet kilkunastu milionów osób. Niekontrolowana insulinooporność może prowadzić do rozwoju cukrzycy typu II lub cukrzycy ciężarnych u kobiet. Jako zaburzenie metabolizmu (głównie gospodarki węglowodanowej) towarzyszy różnym stanom chorobowym i może nasilać ich niepożądane następstwa. Dzisiejszy artykuł dostarczy informacji o tym co to jest insulinooporność, jakie są jej objawy, metody leczenia i dietototerapia.

Insulinooporność - co to jest?

Co to jest insulinooporność?

Insulinooporność (IR-insulin resistance) to stan obniżonej wrażliwości tkanek na działanie insuliny (hormonu, którego głównym działaniem jest regulowanie stężenia glukozy we krwi). Odgrywa kluczową rolę m.in. w powstawaniu zaburzeń związanych z gospodarką lipidowych, zwiększa ryzyko miażdżycy czy niealkoholowego stłuszczenia wątroby. Pacjentom z obniżoną wrażliwością tkanek na insulinę może towarzyszyć (ale nie musi) hiperinsulinemia (podwyższone stężenie insuliny) oraz w przypadku kobiet: zespół policystycznych jajników. Coraz częściej mówi się o negatywnym wpływie hiperinsulinemii i zespołu PCOS na płodność u kobiet i mężczyzn.U osób ze zdiagnozowaną insulinoopornością jest duża szansa, że w przeciągu najbliższych kilku lub kilkunastu lat rozwinie się cukrzyca typu II.

Insulinooporość - otyłość brzuszna

Przyczyny insulinooporności

Przyczyny insulinooporności nie zostały dotąd dobrze poznane. Nie bez znaczenia dla jej rozwoju są:

  • otyłość brzuszna
  • wysokie spożycie cukrów prostych, dieta bogatoenergetyczna
  • stany zapalne
  • uwarunkowania genetyczne
  • brak aktywności fizycznej

Diagnostyka

Do badań laboratoryjnych umożliwiających rozpoznanie insulinooporności należą:

  • pomiar stężenia insuliny na czczo
  • wskaźnik HOMA-IR
  • wskaźnik QUICKII → w internecie dostępne są kalkulatory
  • test doustnego obciążenia glukozą 75g z oceną glukozy i insuliny na początku, po godzinie i po dwóch godzinach
  • metoda klamry insulinowej (obecnie uznawana za „złoty standard”, ale jest to metoda czasochłonna i dość skomplikowana technicznie, przez co bywa wykorzystywana tylko w szpitalach lub w do celów naukowych),
  • warto zrobić badanie lipidogramu, ALT, AST, białka CRP, kwasu moczowego i pomiar hemoglobiny glikowanej.

Cukrzyca – główne rodzaje

  • Cukrzyca typu I (insulinozależna) – choroba autoimmunologiczna, która charakteryzuje się bezwzględnym brakiem insuliny (szkodzenie wysp beta-trzustki). Jedyna forma leczenia to podawanie insuliny i prowadzenie zdrowego stylu życia.
Insulinooporność - stop cukrzycy
  • Cukrzyca typu II (insulinoniezależna) – jedna z najczęściej występujących chorób cywilizacyjnych. Na wiele lat przed zdiagnozowaniem cukrzycy typu II u pacjentów rozwija się insulinoopornosć. Leczenie zależne jest od zaawansowania choroby. Powinno opierać się na zdrowym stylu życia (edukacja, odpowiednia dieta, aktywność fizyczna). Często stosuje się farmakoterapię.
  • Cukrzyca ciążowa – poraz pierwszy rozpoznana w ciąży, występująca do momentu urodzenia dziecka. Najczęściej występuje u otyłych kobiet z insulinoopornością. W grupie kobiet, u których zdiagnozowano cukrzycę ciężarnych, istnieje większe ryzyko na wystąpienie cukrzycy typu II w przyszłości. Podstawę leczenia również powinien stanowić zdrowy styl życia, a jeśli nie uda uzyskać się odpowiedniego stężenia glukozy we krwi, zostaje włączona farmakoterapia.

Insulinooporność – objawy

Inlulinooporność - zmęczony człowieka
Insulinooporność - przygnębiony człowiek
  • nadmierna senność po posiłkach i senność w ciągu dnia,
  • chęć na zjedzenie słodyczy po posiłku,
  • znużenie,
  • pogorszenie nastroju
  • problemy z redukcją masy ciała pomimo diety i wysiłku fizycznego,
  • rozdrażnienie,
  • bóle głowy, tzw. „ciężka głowa”,
  • uczucie zimna,
  • problemy z pamięcią i koncentracją,
  • bóle stawów,
  • zmiany skórne, objawy rogowacenia ciemnego

Insulinoopornosć – leczenie

Istotne jest kompleksowe podejście do problemu. Największe znaczenie zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu insulinooporności ma styl życia. Postępowanie jest zależne od etapu rozwoju choroby. Wyróżnia się metody leczenia niefarmakologicznego, czyli edukacja pacjenta, wprowadzenie aktywności fizycznej i zbilansowanej diety oraz leczenie farmakologiczne, które najczęściej polega na podawaniu choremu metforminy.

Metoda leczenia dobrana jest też na podstawie schorzeń, które dodatkowo zostały zdiagnozowane u pacjenta, np. jeżeli występują zaburzenia płodności zalecana jest redukcja masy ciała i obniżenie insulinemii poprzez dietę. Powoduje to spadek produkcji androgenów i może doprowadzić do powrotu owulacji. Z kolei w przypadku zaburzeń lipidowych ważne jest ograniczenie źródeł nasyconych kwasów tłuszczowych, których duże ilości znajdują się m.in. w tłustym mięsie.

Insulnooporność - przykładowe produkty

Czy przy insulinooporności należy stosować dietę cukrzycową?

Dieta cukrzycowa opiera się na ograniczeniu produktów zawierających cukry proste (pszenica oczyszczona, duże ilości owoców, słodycze, słodkie napoje). Uznawana jest za jeden z najzdrowszych sposobów żywienia, dlatego może być realizowana przez wszystkie osoby zdrowe. Stosowana przez pacjentów z insulinoopornością stanowi świetną profilaktykę cukrzycy typu II.

Insulinooporność – co jeść?

We wczesnym etapie choroby podstawę leczenia powinna stanowić dieta z ograniczeniem łatwoprzyswajalnych węglowodanów i tłuszczów zwierzęcych oraz aktywność fizyczna. Łatwo przyswajalne węglowodany, to m.in. pszenica i wyroby z niej zrobione (pieczywo, makaron pszenny), owoce (szczególnie kandyzowane lub w syropie) i słodycze. W innsulinooporności istotna jest homeostaza glukozy, dlatego zaleca się stosowanie diety o niskim lub średnim indeksie glikemicznym (IG).


Przeczytaj także: Zamienniki cukru – czym zastąpić cukier?


Insulinooporność – dieta i styl życia (najważniejsze zasady)

Insulinooporność - kosz warzyw
  1. Jeżeli u osoby chorej występuje otyłość, kluczowe znaczenie ma redukcja masy ciała i zmniejszenie hiperinsulinizmu. W niektórych przypadkach oprócz diety będzie konieczne zastosowanie farmakoterapii.
  2. Ogranicz spożycie produktów o wysokiej zawartości tłuszczów zwierzęcych, ale nie pozbywaj się wszystkich źródeł kwasów tłuszczowych w diecie. Dobre tłuszcze dla insulinoopornych to: wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega 3. Uważaj na nasycone kwasy tłuszczowe, spożywaj więcej tłuszczów roślinnych. Wyklucz spożycie produktów typu fast-food.
  3. Pamiętaj, że to produkty węglowodanowe takie jak pieczywo, makarony, ryż, słodycze w najsilniejszy i najbardziej gwałtowny sposób wpływają na glikemię i warunkują wartość indeksu glikemicznego.
  4. Do posiłku (szczególnie węglowodanowego) dodawaj źródła białka i tłuszczu, aby obniżyć wzrost glikemii we krwi.
  5. Produkty z wysokim indeksem glikemicznym, ale zjedzone w niewielkiej ilości nie zwiększają IG całej diety. Produkty z wysokim IG warto łączyć z produktami z niskim IG.
  6. Im dłuższy czas obróbki termicznej produktu i im większe jego rozdrobnienie, tym IG wyższy.
  7. Błonnik pokarmowy wykazuje właściwości obniżające IG. Pektyny z owoców czy beta-glukany znajdujące się m.in. w owsie tworzą żele zwiększające lepkość treści pokarmowej, żel tworzy barierę fizyczną, tym samym spowalniając wchłanianie węglowodanów.
  8. Spożywaj nasiona roślin strączkowych, które oprócz tego, że mają niski IG, korzystnie wpływają na mikroflorę jelitową.
  9. Jeżeli lubisz pić koktajle i smoothie, dodawaj do nich surowe, zielone warzywa.
  10. Zamiast cukru używaj substancji słodzących takich jak ksylitol, erytrytol. Unikaj produktów z sukralozą, ponieważ jej podaż pogarsza insulinowrażliwość (1).
  11. W produktach skrobiowych obecna jest skrobia oporna, której spożycie przynosi korzystne efekty w kontekście poprawy insulinowrażliwości, obniżenia glikemii poposiłkowej czy poprawy profilu lipidowego. Największe ilości skrobi opornej zanotowano w soczewicy, muesli, gryce, ryżu brązowym, prosie (kaszy jaglanej). Stanowi ona pożywkę do rozwoju pożytecznej mikroflory jelitowej. Zwiększenie jej ilości w diecie można uzyskać poprzez spożywanie produktów zbożowych wystudzonych, schłodzonych (np. makaronu przelanego zimną wodą, sałatek na bazie chłodnych ziemniaków czy zimnego ryżu). Warto wybierać mało dojrzałe, jeszcze zielone banany, ponieważ zawierają około 4 g skrobi opornej na 100 g.
  12. Pomocne w stabilizacji glikemii są:
Insulinooporność - kobiety z gadżetami
  • imbir (100 mg/dzień)
  • cynamon
  • antocyjany (borówki, porzeczki, jagody, jeżyny, aronia, czerwona kapusta)
  • rutwica lekarska
  1. Należy pamiętać o regularnej aktywności fizycznej, która przynosi korzyści nie tylko w utracie zbędnych kilogramów, ale również pozytywnie wpływa na regulację gospodarki węglowodanowej. Zaleca się aktywność fizyczną na poziomie 30-60 minut dziennie. Systematyczna aktywność fizyczna powoduje m.in. zwiększenie liczby receptorów wychwytujących glukozę w komórkach mięśniowych, poprawia tolerancję glukozy i zwiększa wrażliwość tkanek na działanie insuliny. Osoby, które mają zaburzony profil lipidowy (podwyższony poziom cholesterolu, zaburzony stosunek pomiędzy frakcją LDL i HDL, podwyższone trójglicerydy) również będą mogły zaobserwować w poprawie stanu zdrowia. Warto monitorować ilość dziennie zrobionych kroków – zalecana liczba kroków na dobę wynosi >10 000 (liczba kroków wspomagająca ubytek masy ciała wynosi 12 000 – 15 000).
  2. Alternatywnym modelem żywieniowym dla osób z insulinoopornością jest dieta DASH, która stosowana przez co najmniej 16 tyg., istotnie obniża stężenie insuliny na czczo i może prowadzić do poprawy insulinowrażliwości, niezależnie od redukcji masy ciała (2).

Insulinoopornosć to problem, w przypadku którego wczesna diagnostyka i wdrożenie leczenia mogą zapobiec niepożądanym konsekwencjom. Warto świadomie wprowadzić zmiany do swojego stylu życia mające na celu profilaktykę insulinooporności lub zapobieganie jej skutkom.

Piśmiennictwo:

  1. Romo-romo A. i wsp. 2018. Sucralose decreases insulin sensitivity in healthy subjects: a randomized controlled trial. The Americal Journal of Clinical Nutrition, 3(108).
  2. Shirani F. i wsp., 2013. Effects of Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) diet on some risk for developing type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis on controlled trials. Nutrition, 29.

Przeczytaj także:

Kinga Głaszewska

Absolwentka dietetyki na Wydziale Nauk o Żywności i Biotechnologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. Dietetyk, doradca żywieniowy, autorka publikacji popularnonaukowych, prelegentka oraz organizatorka warsztatów z zakresu zdrowego odżywiania wśród każdej grupy wiekowej. Nieustannie podnosi swoje kwalifikacje biorąc aktywny udział w licznych konferencjach i szkoleniach z dziedziny dietetyki klinicznej i sportowej. Interesuje się dietetyką onkologiczną, dietami roślinnymi, psychodietetyką i żywieniem dzieci ze spektrum autyzmu. W wolnej chwili spełnia się kulinarne gotując zdrowe dania i dietetyczne zamienniki dla popularnych ciast.

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *