Adaptogeny – naturalne wsparcie organizmu w walce ze stresem

Adaptogeny to jeden z naturalnych sojuszników w walce ze stresem. Życie w pędzie, nadmiar obowiązków, traumatyczne wydarzenia, intensywne życie zawodowe, utrata kontroli nad realizacją planów – takie zjawiska sprawiają, że przewlekły stres i przemęczenie nie są naszemu społeczeństwu obce. Niestety duża część osób nie potrafi efektywnie i świadomie wypoczywać, a w konsekwencji skrajnego przemęczenia i stresu mogą pojawić się m.in. problemy z zasypianiem, odżywianiem, bóle głowy, wahania nastroju, zaburzenia odporności oraz problemy z płodnością. Czas sięgnąć po naturalne wsparcie.

Pod wpływem stresorów przez nadnercza wydzielany jest kortyzol (hormonu stresu), którego nadmiar nie jest obojętny dla wydzielania hormonów tarczycy, utrzymania glikemii czy odpowiedzi układu immunologicznego. Warto o siebie zadbać i pomyśleć o profilaktyce chorób cywilizacyjnych. Tutaj z pomocą przychodzą adaptogeny, które są obiecującym środkiem na odprężenie, zwiększenie wytrzymałości i naturalnej odproności organizmu na stres.

adaptogeny przydałyby się zestresowanemu mężczyźnie

Co to są adaptogeny?

Z definicji adaptogeny, to rośliny lub substancje roślinne wspomagające odporność organizmu na stres psychiczny, fizyczny oraz pomagające organizmowi odprężyć się przy skrajnym zmęczeniu. Ich celem jest ułatwienie przystosowania się do nowych warunków. Terminu “adaptogen” w 1947 roku po raz pierwszy użył rosyjski naukowiec Mikołaj Lazarev. Współczesną definicję zawdzięczamy Brekhamanowi i Dardymovi, którzy wyróżnili kilka kryteriów roślin adaptogennych. Zgodnie z ich definicją adaptogeny powinny być substancją pochodzenia naturalnego o niskim poziomie toksyczności, wykazujące działanie normalizujące oraz przywracające równowagę organizmu [1].

Adaptogeny – lista

Lista adaptogenów jest naprawdę długa, ponieważ jest to bogata grupa roślin i nie wszystkie mają taki sam poziom badań naukowych, które potwierdzałyby ich właściwości i które spełniałyby określone wyżej kryteria. Spośród wszystkich adapotgenów na uwagę zasługują przede wszystkim:

  • Ashwagandha (Withania somnifera) – inaczej nazywana witanią ospałą lub żeń-szeniem indyjskim
  • Bazylia Azjatycka
  • Cytryniec chiński (Schizandra chinensis)
  • Gotu kola
  • Grzyby shitake
  • Korzeń Maca 
  • Miłorząb japoński 
  • Korzeń Lukrecji
  • Różeniec górski (Rhodiola rosea) 
  • Eleuterokok kolczasty
  • Szczodrak krokoszowaty (Rhaponticum carthamiodes),
  • Traganek
  • Tarczyca bajkalska 
  • Żen-szeń (panax ginseg)
Miłorząb japoński – naturalne adaptogeny

Działanie adaptogenne

Powyżej wymienione rośliny działają na nas w różnoraki sposób. Pomagają między innymi w:

  • utrzymaniu homeostazy organizmu → normalizowaniu jego funkcji, dzięki dostosowywaniu się (adaptacji) do danej sytuacji. Adaptogen ma za zadanie przygotowanie i obronę organizmu przed różnymi formami stresu psychicznego, fizycznego, biologicznego,
  • poprawie koncentracji oraz sprawności intelektualnej,
  • poprawie koordynacji, wytrzymałości, wydolności fizycznej,
  • wzmocnieniu odporności organizmu przed infekcjami, 
  • regulacji układu odpornościowego, neuroendokrynnego,
  • zwiększeniu witalności.
adaptogeny poprawiają witalność organizmu

Konkretne adaptogeny i ich działanie 

Dla przykładu związki aktywne zawarte w Różeńcu górskim wykazują działanie przeciwzmęczeniowe, przeciwlękowe,  poprawiające sprawność umysłową. Flawonoidy zawarte w tarczycy bajkalskiej wykazują właściwości ochraniające neurony przed szkodliwym działaniem wolnych rodników tlenowych generowanych w dużych ilościach w stanach niedokrwienia mózgu. Ekdysterony i flawonoidy znajdujące się w szczodraku krokoszowatym mogą pozytywnie wpływać na jakość snu. Traganek rozszerza naczynia krwionośne, wspiera regenerację tkanek oraz może działać obniżająco na ciśnienie tętnicze krwi.

Pozytywne efekty spożywania adaptogenów mogą zaobserwować również osoby z podwyższonym poziomem cholesterolu, nadciśnieniem tętniczym lub z chorobami wątroby. Niemal wszystkie adaptogeny wykazują działanie antyoksydacyjne, co jest istotną właściwością z punktu widzenia profilaktyki wielu chorób (np. nowotworów, choroby Alzheimera czy chorób układu sercowo-naczyniowego). 

Warto pamiętać, że przewlekły stres prowadzący do zaburzeń nastroju zwiększa ryzyko wystąpienia depresji. W przypadku złożonych problemów o podłożu emocjonalnym warto zgłosić się do specjalisty, który pomoże radzić sobie z trudnościami dnia codziennego oraz podzieli się metodami radzenia sobie ze stresem.

Podsumowując adaptogeny są pomocne w regulowaniu pracy nadnerczy, mogą obniżyć poziom kortyzolu oraz wspomagają pracę mitochondriów. Warto wspomnieć, że zastosowanie adaptogenów czy innych strategii żywieniowych może być ważnym wsparciem, ale nie powinno się ich traktować jako panaceum na wszystkie schorzenia.  

Piśmiennictwo:

  1. Brekhman I I, Dardymov I V. New substances of plant origin which increase nonspecific resistance. Annu Rev Pharmacol 1969; 9:419-30. Winston D., Maimes S., Adaptogens: Herbs for Strenght, Stamina and Stress Relief, 2007.
  2. Dąbrowska-Bernstein B., Moskalik M., Wydro D., Adaptogeny korygujące reakcję organizmu na stres i zaburzenia homeostazy – pomocą w prewencji chorób cywilizacyjnych.
  3. Hryć B., Zgórka G., Tarczyce – roślinne adaptogeny z różnych adaptogenów, Kosmos. Problemy Nauk Technologicznych, 67(3), 2018
  4. Panossian A, Wikman G, Sarris J.: Rosenroot (Rhodiola rosea): traditional use, chemical composition, pharmacology and clinical efficacy, Phytomedicine, 2010.
  5. Wolski T., Baj T.,Ludwiczuk A., Sałata M., Głowniak K., Surowce roślinne o działaniu adaptogennym oraz ocena zawartości adaptogenów w ekstraktach i preparatach otrzymanych z rodzaju Panax, Postępy Fitoterapii, 2, 2009.

Kinga Głaszewska

Absolwentka dietetyki na Wydziale Nauk o Żywności i Biotechnologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. Dietetyk, doradca żywieniowy, autorka publikacji popularnonaukowych, prelegentka oraz organizatorka warsztatów z zakresu zdrowego odżywiania wśród każdej grupy wiekowej. Nieustannie podnosi swoje kwalifikacje biorąc aktywny udział w licznych konferencjach i szkoleniach z dziedziny dietetyki klinicznej i sportowej. Interesuje się dietetyką onkologiczną, dietami roślinnymi, psychodietetyką i żywieniem dzieci ze spektrum autyzmu. W wolnej chwili spełnia się kulinarne gotując zdrowe dania i dietetyczne zamienniki dla popularnych ciast.

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *